W trakcie prac prowadzonych w ramach inwestycji w kwartale ulic Złota i Zgoda, ekipa budowlana natrafiła na ludzkie szczątki. O odkryciu na skwerze przed Domem pod Orłami powiadomiona została policja i prokurator. Znaleziskiem zajął się już zespół archeologów.

Warszawscy archeolodzy przypuszczają, że odnalezione szczątki pięciu ofiar mogą pochodzić z okresu II wojny światowej. Nie ma jednak stuprocentowej pewności, czy pochówki są z okresu obrony Warszawy w 1939 roku, czy z czasu Powstania Warszawskiego w 1944 roku.

Prowizoryczny cmentarz na skwerze

W 1939 roku na skwerze przed Domem pod Orłami powstał prowizoryczny cmentarz, jednak prawdopodobnie w czasie niemieckiej okupacji pochowani tam zmarli zostali ekshumowani. W tym samym miejscu taki prowizoryczny cmentarz zorganizowano podczas Powstania Warszawskiego. Pogrzebano tam między innymi ofiary bombardowania okolic Filharmonii w sierpniu 1944 roku. Z relacji powstańców wynika, że skwer był również miejscem, gdzie rozpalano ogniska aby zasygnalizować aliantom punkty zrzutu broni i żywności.

Po wojnie szczątki ofiar pochowanych na skwerze przed Domem pod Orłami ekshumowano. Jednak ekshumacje, prowadzone w trudnych powojennych realiach – prawdopodobnie niedokładnie i być może w pośpiechu – najwyraźniej nie objęły wszystkich szczątków.

Historia miejsca sięga dalej

Groby ofiar II wojny światowej to jednak nie pierwsze pochówki w tym miejscu. Dom pod Orłami wybudowano w latach 1912-1917 dla Banku Towarzystw Spółdzielczych. Powstał w miejscu prosektorium i kaplicy pogrzebowej Szpitala Dzieciątka Jezus. Przy szpitalu urządzony był również cmentarz. Upamiętnia go zabytkowy obelisk, który w 1901 roku zmienił lokalizację w związku z przenosinami kompleksu szpitalnego do nowego budynku na ul. Lindleya. Szpital funkcjonuje tam do dziś, a obelisk znajduje się w jego pobliżu – dokładnie przy ul. Lindleya 12.

Tragiczne losy mieszkańców Warszawy

Pamięć o ofiarach wymaga uważnego i godnego podejścia. Każdy krok podjęty na terenie inwestycji, od prac archeologicznych po dalsze działania budowlane – prowadzone przez Zarząd Dróg Miejskich – musi odbywać się z poszanowaniem historycznego dziedzictwa.

Teraz teren inwestycji zostanie poddany szczegółowym badaniom archeologicznym, aby określić skalę znaleziska. Te badania są niezbędne, aby uhonorować pamięć ofiar, a także kontynuować inwestycję.

Odkrycie przed Domem pod Orłami przypomina o tragicznych losach mieszkańców Warszawy w okresie II wojny światowej. Mimo upływu czasu stolica Polski wciąż skrywa pod powierzchnią wiele bolesnych wspomnień z przeszłości.

fot. ZDM