Na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego, w pobliżu miejscowości Palmiry, zakończył się trzeci etap prac poszukiwawczych prowadzonych przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej. W dniach 14–25 lipca 2025 r. specjaliści IPN prowadzili badania w miejscu masowych egzekucji obywateli polskich z czasów niemieckiej okupacji. Efektem działań jest odnalezienie nieznanego wcześniej grobu oraz szczątków ludzkich, które – jak wskazują eksperci – mogły zostać pominięte podczas powojennych ekshumacji.

Palmiry to jedna z najtragiczniejszych kart historii II wojny światowej na Mazowszu. To właśnie tutaj, w latach 1939–1941, niemieccy okupanci dokonywali masowych mordów na polskich więźniach politycznych i przedstawicielach inteligencji. Po wojnie, w ramach ekshumacji, odkryto 22 zbiorowe mogiły, z których wydobyto szczątki 1734 ofiar. Ciała pochowano na utworzonym w 1948 r. cmentarzu-mauzoleum w Palmirach.

Jak informuje IPN, podstawą do wznowienia badań w tym rejonie była analiza archiwalnych materiałów, wskazujących, że nie wszystkie szczątki zostały odnalezione w trakcie powojennych prac. Dowodem są m.in. zapisy dotyczące odkrycia zwłok 14 osób na dnie jednej z mogił – trzy lata po zakończeniu oficjalnych ekshumacji, podczas budowy upamiętnienia.

Prace w lipcu 2025 r. poprzedziła dokładna analiza zdjęć lotniczych z 1947 r., które pomogły zidentyfikować lokalizacje poekshumacyjnych jam grobowych. Zespół IPN przebadał dwie z tych jam, natrafiając jednocześnie na nieznany wcześniej pojedynczy grób. W ich wnętrzu odkryto luźno zachowane szczątki ludzkie oraz fragmenty szkieletów w układzie anatomicznym.

Wśród odnalezionych artefaktów znalazły się m.in. grzebienie, okulary, szczoteczki do zębów, skórzana torebka, portmonetka, części garderoby, obuwie, monety oraz obrączki. Zdaniem ekspertów, przedmioty te należały do ofiar egzekucji i mają istotne znaczenie zarówno dla przyszłych badań, jak i prób identyfikacji.

Wszystkie szczątki zostaną teraz poddane szczegółowym badaniom antropologicznym, natomiast odnalezione przedmioty – procesowi konserwacji i analizy.

Prace prowadzone były we współpracy z Dyrekcją Kampinoskiego Parku Narodowego oraz żołnierzami 2. Mazowieckiego Pułku Saperów z Nowego Dworu Mazowieckiego.

Źródlo/ fot. Biuro Poszukiań i Identyfikacji IPN