Uniwersus to pokaźny budynek, relikt czasów socjalizmu, stojący na warszawskim Mokotowie, który był niegdyś prężnie działającą księgarnią. Dzisiaj niszczeje i jedynie jego duże gabaryty dają mu szansę przetrwania.

Architektoniczny kolos został wybudowany w 1980 r., czyli w czasach zmierzchu socjalizmu. Z jednej strony na półkach w sklepach królował ocet, z drugiej – mieszkańcy stolicy mogli podziwiać kilkupoziomowy gmach, wypełniony regałami z książkami.
Na półkach Uniwersusa można było znaleźć wszystkie chodliwe tytuły: powieści, wspaniale wydane encyklopedie, słowniki, albumy czy tomiki poezji. Były w nim zgromadzone bestsellery z całego świata. Mieszkańcy Warszawy, chcąc na własne oczy przekonać się o wspaniałości zbiorów, wchodzili do budynku z lekkim przestrachem, niemal z namaszczeniem. Od progu byli witani zapachem świeżo zadrukowanych książek.
Miłośnicy dobrej literatury potrafili spędzić w Uniwersusie nawet kilka godzin, wertując obszerne woluminy i przeglądając najnowsze tytuły. Miejsce było wewnątrz przytulne, ciche i tak popularne, że stało się głównym punktem spotkań księgarzy i bibliofilów z całej polski. Odbywały się również tutaj targi książek i spotkania z pisarzami.
Niestety, wraz z upływem lat księgarnia podupadła, podobnie jak wiele innych przybytków kulturalnych czasów Polski Ludowej. Książka stała się w tej chwili o wiele mniej powszechnym źródłem wiedzy i literatury, niż w zeszłym stuleciu. W tej dziedzinie niepodzielną władzę ma teraz Internet. Bezużyteczny budynek został zaadaptowany do potrzeb biurowych. W pewnym momencie zaczęto rozpatrywać nawet plan jego wyburzenia i postawienia w tym miejscu wieżowca. Warszawski Ratusz podjął jednak staranie o wpisanie Uniwersusa na listę obiektów godnych zachowania.
Wprawdzie księgarnia nie istnieje tam od lat, niemniej budynek znowu spełnia swoje funkcje kulturalne – od dłuższego czasu udostępnia swoją powierzchnię teatrom przyjeżdżającym na gościnne występy oraz warszawskiemu Teatrowi Scena Współczesna.
Wspominając o Uniwersusie, wiele osób podejmuje temat czytelnictwa w Polsce. Uniwersus to miejsce historyczne, które wpisało się w pamięć wielu Polaków. To dzięki tej księgarni nasi rodacy mieli kontakt ze słowem pisanym z zagranicy i mogli sięgać po najnowsze tytuły, które podbijały zagraniczne rynki księgarskie. W czasach, gdy wszystko ulega w obszarze kultury ulega znacznemu spłyceniu warto mimo wszystko pielęgnować pamięć o takich miejscach i przywracać im ich dawne znaczenie.

Agata Mościcka